AB Bölgesel Kalkınma Hibeleri Türkiye’nin kalkınma dinamiklerini harekete geçirdi
Avrupa BirliÄŸi (AB) ve Türkiye’nin mali iÅŸbirliÄŸi, geliÅŸmekte olan bölgelere yaradı. AB destekli Bölgesel Kalkınma Programları kapsamında Türkiye’ye yaklaşık 212 milyon Avro’luk hibe kaynak tahsis edildi.

KOBÄ°’lerin de birinci elden desteklendiÄŸi programlar kapsamında bugüne kadar 549 KOBÄ°’ye yaklaşık 40 milyon Avro’luk hibe destek saÄŸlandı. AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları, 33 ilde ve 9 Düzey 2 Bölgesi’nde uygulanıyor. Bugüne kadar sunulan kaynağın, Türkiye’nin kalkınma dinamiklerini harekete geçirdiÄŸi kesin.

Bölgelerarası geliÅŸmiÅŸlik farklarının azaltılması, bölgesel politikaların uygulanabilmesi için hem merkezde hem de yerelde kurumsal kapasite oluÅŸturulması anlamına gelen programların tahsis edileceÄŸi bölgeleri ise DPT MüsteÅŸarlığı tarafından hazırlanan Ön Ulusal Kalkınma Planı (ÖUKP) belirliyor.

Fon tahsisi iller bazında deÄŸil program bölgesi baz alınarak saÄŸlanıyor. Böylece illerin birbiri ile rekabet etmesi, ilin ortak sorunlarına ortak çözümler aranmasının teÅŸvik edilmesi ve iller arasında ayrım yapılmadan, önceden belirlenen objektif kriterler doÄŸrultusunda seçim yapılması amaçlanıyor.

Objektif kriter kavramına DPT Bölgesel GeliÅŸme ve Yapısal Uyum Genel Müdürü Ahmet Yaman açıklık getiriyor: “Objektif kriterlerden kasıt, projelerin deÄŸerlendirileceÄŸi kriterlerin proje teklif çaÄŸrılarından önce belli olması ve somut göstergeler ile doÄŸrulanabilir olmasıdır. Proje seçim kriterleri her bir program bazında deÄŸiÅŸebilmekle beraber iki temel konuya odaklanılmıştır:
a) BaÅŸvuru sahiplerinin projeyi yönetmek için gerekli mali ve iÅŸletme kapasitelerinin deÄŸerlendirilmesi,
b) DeÄŸerlendirmeye alınacak projelerin, program bazında belirlenen hedefler ve öncelikler bakımından uygun olup olmadığı.

Proje bileÅŸenleri
Programların öncelikleri ve desteklenecek alanlarını belirleyen ÖUKP’nin dört geliÅŸme ekseni bulunuyor. Bunların ilk 3’ü sektörel nitelik taşırken 4. bileÅŸen ise: “Bölgelerin ekonomik gücünün artırılması, bölgeler arasındaki geliÅŸmiÅŸlik farklarının azaltılması ve kırsal kalkınmanın hızlandırılması olarak göze çarpıyor. Bu kapsamda:
- KOBÄ°’lerin desteklenmesi ve güçlendirilmesi,
- Küçük ölçekli altyapı inÅŸaatlarının desteklenmesi,
- Yerel inisiyatiflerin desteklenmesi,
- Kurumsal kapasitenin oluÅŸturulması ve güçlendirilmesi hedefleniyor.

Bu hedefler aynı zamanda teklif çaÄŸrılarının bileÅŸenlerini oluÅŸturuyor. Ahmet Yaman, programlama aÅŸamasında bu bileÅŸenlerin, bütüncül ve insan odaklı bir kalkınma anlayışına dayanmasına önem verildiÄŸini ifade ediyor. Böylece bölgelerin içsel potansiyellerini harekete geçirmeye yönelik olarak yerel kalkınma giriÅŸimleri hibe programları, bölgelerde KOBÄ°’lerin finansman zorluklarının üstesinden gelinerek rekabet güçlerinin artırılması amacıyla KOBÄ° hibe programları uygulanıyor. Ayrıca yine program bölgelerinin altyapı sorunlarının çözülebilmesi ve uygun bir yatırım ortamı saÄŸlanabilmesi amacıyla Küçük Ölçekli Altyapı ve Turizm ve Çevre Altyapısı hibe programları uygulanıyor.

KOBÄ°’ler AB prosedürlerini öÄŸrenmeye baÅŸladı
Ahmet Yaman, hibe desteÄŸinin yanında programlar kapsamında KOBÄ°’lere yoÄŸun bilgilendirme ve eÄŸitim faaliyetleri saÄŸlandığını açıklıyor. KOBÄ°’ler bir yandan yürüttükleri projelerle, proje yönetimi konusunda tecrübe edinirken diÄŸer yandan iÅŸ planı hazırlama ve benzeri eÄŸitimlerle kapasitelerini artırmış bulunuyor.

Ahmet Yaman, programların yürütülmesinde insan kaynaklarına ağırlık verdiklerini ve tüm il merkezlerinde ve hatta bazı büyük ilçelerde ilgili aktörlere proje hazırlama, uygulama ve izleme eÄŸitimleri saÄŸlandığına dikkat çekiyor. Yaman, hibe programlarında pro-aktif bir destek sistemi uygulamaya konul-duÄŸunu ve bu sistem çerçevesinde projelerde sorun yaÅŸanmadan zamanında ve yerinde destek saÄŸlamak amacında olduklarını vurguluyor. Proje uygulayıcıları sorunlarını illerindeki izleme personeli ve teknik yardım uzmanı ile çözümlemeye çalışıyor. Bu kademede çözülemeyen sorunlar bölgelerdeki yardım masalarında ele alınıyor. Yaman ayrıca, yerelde programların günlük uygulamalarından sorumlu olmak üzere kurulan Program Uygulama Birimleri’nin proje sahiplerine yardımcı olduÄŸunu söylüyor.

Karşılaşılan sorunlar
Ahmet Yaman, karşılaÅŸtıkları temel sorunları ÅŸöyle açıklıyor: “Uygulamalarda KOBÄ°’lerin, proje yazma, yazılı ve belli prosedürlere göre iÅŸ yapma konusunda genellikle tecrübesiz olmaları nedeniyle sorun yaÅŸadıkları ortaya çıkmıştır. DiÄŸer taraftan, bu eksikliklerini gidermek için KOBÄ°’lerin iÅŸlerini profesyonel olmayan ve kısa dönemli çıkar odaklı çalışan danışman firmalar ile çözmeye çalışmaları, projelerin uygulanma aÅŸamasında bazı aksaklıklara yol açmıştır.” Yaman, bu soruna çözüm olarak KOBÄ°’lere, proje yönetiminin tüm safhalarını kapsayan ve ortaklık anlayışına dayanan danışmanlık hizmetlerini tercih etmelerini önerdiklerini dile getiriyor.

36 proje durduruldu
Yaman, ÅŸöyle konuÅŸuyor: “KOBÄ°’ler ayrıca, piyasa ÅŸartlarında satın almaların ihale usulüne göre deÄŸil doÄŸrudan temin yoluyla yapılması nedeniyle özellikle ihale ilanının gerekli yerlerde yayınlanmasına karşın teklif bulunmasında sorunlar yaÅŸamaktadırlar. KOBÄ°’ler açısından AB’nin uygulama prosedürlerinin, oldukça katı olması, özellikle satın alma ve proje uygulama aÅŸamalarında sıkıntılara sebep olmuÅŸtur.”

DPT MüsteÅŸarlığınca oluÅŸturulan Ä°zleme Bilgi Sistemi ile uygulaması baÅŸlatılan tüm projeler internet ortamında anlık olarak takip edilebiliyor. Bu sistemden elde edilen verilere göre, halihazırda programların genelinde proje bazında mali gerçekleÅŸme oranı yüzde 40 olarak görünüyor. Yaman, projelerdeki mali gerçekleÅŸme oranlarının AÄŸrı, Konya, Kayseri ve Malatya Düzey 2 Bölgeleri Kalkınma Programı kapsamında yüzde 20, DoÄŸu Anadolu Kalkınma Programı kapsamında yüzde 58, Samsun, Kastamonu ve Erzurum Düzey 2 Bölgesi Kalkınma Programı kapsamında yüzde 68 olduÄŸunu belirtiyor. DiÄŸer yandan, bugüne kadar uygulamaya konulan 1215 projeden 36’sının uygulaması durdurulmuÅŸ bulunuyor.

Tahsis edilen kaynağın yüzde 99’u kullanıldı
Ahmet Yaman, birçok nedene baÄŸlı olarak tahsis edilen toplam hibe kaynağının 1.6 milyon Avro’luk kısmını sözleÅŸmeye baÄŸlanamadığını belirtiyor. AB destekli bölgesel kalkınma programları kapsamında hibe uygulamalarına tahsis edilen 162.2 milyon Avro’luk kaynağın yüzde 99’luk kısmının sözleÅŸmeye baÄŸlandığı görülüyor. Ahmet Yaman, bahse konu hibe programlarının Türkiye’nin sosyo-ekonomik geliÅŸmiÅŸlik açısından en alt sıralarda gelen illerinde uygulandığına dikkat çekerek baÅŸarıların azımsanamayacak kadar önemli olduÄŸunu savunuyor.

Türkiye’nin kazanımları
AB destekli Bölgesel Kalkınma Programları’ndan ciddi bir dizi kazanımlarımız oluyor. Yaman bunu ÅŸöyle özetliyor: “Programlar bölgelerimizde yeni bir öÄŸrenme sürecini beraberinde getirmiÅŸtir. Uygulanan hibe programları, yerel paydaÅŸların kalkınma çabalarını sahiplenmelerini de saÄŸlamış; ülkemiz baÅŸarılı bir bölgesel kalkınma modelini de geniÅŸ bir alanda tecrübe etme imkanı bulmuÅŸtur”

Yaman, Programlar kapsamında kazanılan tecrübelerin, AB bütçesinin en büyük ikinci kalemini oluÅŸturan Yapısal Fon uygulamaları açısından çok önemli bir kazanım olacağını düÅŸünüyor. Programlarda yürütülen projelerin izlenmesi ve deÄŸerlendirilmesi amacıyla Ortak Ä°zleme Çerçevesi’nin geliÅŸtirildiÄŸine dikkat çeken Yaman, ÅŸu bilgileri veriyor: “Ä°zleme çerçevesi kapsamında bölge birimlerinde yaklaşık 60 civarında uzman, illerde de yüzü aÅŸkın izleme personeli bulunuyor. Böylece, geliÅŸtirilen yerel odaklı uygulama yapısı benzer programlar için iyi bir örnek teÅŸkil etmiÅŸtir. Bu anlayış içerisinde, yerel aktörler programların tüm aÅŸamalarına dahil edildiÄŸinden programlar yerel kapasitenin geliÅŸtirilmesine önemli katkılar saÄŸlamıştır.”

Yani Van’da veya Bitlis’te herhangi bir projenin raporlanan o günkü durumu ne ise o Ankara’da izleniyor. Ülkemizde yerleÅŸik bir denetim kültürü var ama izleme kültürümüz yok. Bu sistem ile bir yandan da, Türkiye’de olmayan ya da çok zayıf kalmış bir izleme kültürü yaygınlaşıyor. Burada edinilen tecrübe baÅŸta KÖYDES projelerinin izlenmesi olmak üzere benzer proje bazlı desteklerin izlenmesi için de kullanılacak. Sistemin ilerde AB fonlarının tamamı için de kullanılması mümkün olacak. Ayrıca yerelde oluÅŸan bu kapasitenin proje bazlı çalışmalar yürütecek olan Kalkınma Ajansları için de çok deÄŸerli bir altyapı saÄŸlayacağı kesin.

BaÅŸarılı proje örnekleri
Ahmet Yaman, proje uygulamalarının tamamlanmasının ardından projelere iliÅŸkin deÄŸerlendirmenin hayata geçirileceÄŸini, her program için bir kapanış raporu ve “en iyi örnekler” kitapçığı hazırlanarak tüm ilgili kurum ve kuruluÅŸlar ile basın temsilcilerine sunacaklarını söylüyor.

- Ak Isı San. SoÄŸutma, Erzurum halkı ve sektördeki KOBÄ°’ler, oteller, alışveriÅŸ merkezleri için “Endüstriyel Mutfak ve SoÄŸutma Ekipmanları, DoÄŸalgaz Baca Sistemleri Üretimi ve Pazarlaması Projesi”ni yürütüyor.

- Arslan Seracılık tarafından yürütülen “Arslan Olgun Sera Tesisleri Modernizasyon Projesi” ile Erzurum’da yapılan seracılık faaliyetlerinin daha modernizasyonu ve seracılığın 12 ayı kapsaması amaçlanıyor. Bölge halkı ve çiftçiler için yapılan proje, 95 bin 846 Avro hibe kullanmış.

- Günsan Madeni EÅŸya Sanayi tarafından Samsun’da yürütülen “Nikel ve Krom kaplama tesisi projesi”nde mal alımlarını (polisaj makinesi, arıtma tesisi, nikelaj ve havalandırma ünitesi) ve montajlarını gerçekleÅŸtirmiÅŸ, deneme üretimine geçilmiÅŸ bulunuyor.

- Dörtler Yapı Market Gıda Pazarlama Sanayi tarafından yürütülen “GüneÅŸi Evinize Getiriyoruz. Projesi” kapsamına Amasya’da bulunan Merzifon OSB’de bin metrekare fabrika alanında tesis kuruldu. Firma Haziran ayı itibariyle 10 yeni iÅŸçi istihdam ederek Merzifon OSB’de aralıksız güneÅŸ enerjisi sistemleri üretimi yapıyor. Firma projenin baÅŸlangıcında üretmeyi planlamadığı yangın dolapları üretimine de baÅŸlayarak ürün portföyünü geniÅŸletiyor.

- Daday Çömlekçiler Köyü Atlı Turizm’in yürüttüÄŸü “Daday Projesi”, Kastamonu’daki yerli turistleri ve yöredeki atıl iÅŸgücünü harekete geçirmeyi amaçlıyor. Toplam 56 bin Avro bütçeli proje ile büyük ÅŸehirlerden doÄŸa turizmi yapmak için yöreye gelen kiÅŸilere konaklama, yiyecek, içecek hizmetleri ve bunlara ek olarak yaya ya da atlı gezi hizmetleri verilmesi planlanıyor.

- Çankırı’da yürütülen “Etkin Yöntemle BaÄŸcılık Projesi”nde kamu ve özel kurumlar ile çiftçiler hedefleniyor. Toplam bütçesi 144.075 Avro olan projeyle yöredeki baÄŸcılık faaliyetleri geliÅŸtirilip çiftçilere modern baÄŸcılık anlatılıyor. Proje kapsamında 200 bin adet aşılı baÄŸ fidanı üretimi hedefleniyor. Yılda 200 adet baÄŸ iÅŸletmesi kurularak yöre tarımı ve ekonomisine katkıda bulunulması bekleniyor.

- Van’da yürütülen “Organik Gübre Paketleme ve Pazarlama Projesi”, Van ili ve civarında ÅŸu an atık olarak deÄŸerlendirilmeyen tavuk dışkılarından üretilen organik gübrenin paketlenmesi, pazarlanması ve dağıtımını gerçekleÅŸtirerek yöre çiftçisinin kullanımına sunmayı amaçlıyor. Projenin gerçekleÅŸtirilmesi sonucunda üretilen yıllık 9 bin ton kaliteli organik gübre paketlenerek katma deÄŸerli ürün olarak pazara sunabilecek ve bunun sonucunda yıllık yaklaşık 1 milyon 250 bin Avro deÄŸerinde ürün ekonomiye kazandırılmış olacak.

- Karaman’ın Kisecik Belediyesi, “Sulama Sistemleri DönüÅŸüm Projesi” ile bir yıllık bütçesinin 3 katından daha fazla büyüklükte bir hibe kaynağı yönetiyor.

- Bayburt ili birçok köyün altyapı iyileÅŸtirilmesini de içeren 8 adet küçük ölçekli altyapı projesi ile 3.2 milyon Avro’luk hibe kaynağı kullanmaya hak kazanmış.

- 14 bin nüfuslu Çankırı’nın Åžabanözü ilçesi 2 tane küçük ölçekli altyapı projesi ile 3.4 milyon Avro’luk hibe kaynağını kullanmaya hak kazanmış bulunuyor. Projesi” kapsamına Amasya’da bulunan Merzifon OSB’de bin metrekare fabrika alanında tesis kuruldu. Firma Haziran ayı itibariyle 10 yeni iÅŸçi istihdam ederek Merzifon OSB’de aralıksız güneÅŸ enerjisi sistemleri üretimi yapıyor. Firma projenin baÅŸlangıcında üretmeyi planlamadığı yangın dolapları üretimine de baÅŸlayarak ürün portföyünü geniÅŸletiyor.

- Daday Çömlekçiler Köyü Atlı Turizm’in yürüttüÄŸü “Daday Projesi”, Kastamonu’daki yerli turistleri ve yöredeki atıl iÅŸgücünü harekete geçirmeyi amaçlıyor. Toplam 56 bin Avro bütçeli proje ile büyük ÅŸehirlerden doÄŸa turizmi yapmak için yöreye gelen kiÅŸilere konaklama, yiyecek, içecek hizmetleri ve bunlara ek olarak yaya ya da atlı gezi hizmetleri verilmesi planlanıyor.

- Çankırı’da yürütülen “Etkin Yöntemle BaÄŸcılık Projesi”nde kamu ve özel kurumlar ile çiftçiler hedefleniyor. Toplam bütçesi 144.075 Avro olan projeyle yöredeki baÄŸcılık faaliyetleri geliÅŸtirilip çiftçilere modern baÄŸcılık anlatılıyor. Proje kapsamında 200 bin adet aşılı baÄŸ fidanı üretimi hedefleniyor. Yılda 200 adet baÄŸ iÅŸletmesi kurularak yöre tarımı ve ekonomisine katkıda bulunulması bekleniyor.

- Van’da yürütülen “Organik Gübre Paketleme ve Pazarlama Projesi”, Van ili ve civarında ÅŸu an atık olarak deÄŸerlendirilmeyen tavuk dışkılarından üretilen organik gübrenin paketlenmesi, pazarlanması ve dağıtımını gerçekleÅŸtirerek yöre çiftçisinin kullanımına sunmayı amaçlıyor. Projenin gerçekleÅŸtirilmesi sonucunda üretilen yıllık 9 bin ton kaliteli organik gübre paketlenerek katma deÄŸerli ürün olarak pazara sunabilecek ve bunun sonucunda yıllık yaklaşık 1 milyon 250 bin Avro deÄŸerinde ürün ekonomiye kazandırılmış olacak.

- Karaman’ın Kisecik Belediyesi, “Sulama Sistemleri DönüÅŸüm Projesi” ile bir yıllık bütçesinin 3 katından daha fazla büyüklükte bir hibe kaynağı yönetiyor.

- Bayburt ili birçok köyün altyapı iyileÅŸtirilmesini de içeren 8 adet küçük ölçekli altyapı projesi ile 3.2 milyon Avro’luk hibe kaynağı kullanmaya hak kazanmış.

- 14 bin nüfuslu Çankırı’nın Åžabanözü ilçesi 2 tane küçük ölçekli altyapı projesi ile 3.4 milyon Avro’luk hibe kaynağını kullanmaya hak kazanmış bulunuyor.

MALÄ° YARDIMLAR FARKLILAÅžIYOR
AB’nin yeni mali perspektifi 2007 ile 2013 yıllarını kapsıyor. Yaman, yeni döneme iliÅŸkin fon tahsisinin 2010 yılına kadar belirlendiÄŸini belirterek, bu dönemde AB aday ve potansiyel aday ülkeler için Katılım Öncesi Mali Ä°ÅŸbirliÄŸi Aracı adıyla bilinen yeni bir mali aracın geliÅŸtirildiÄŸine dikkat çekiyor.

Yapılan çalışmaları Yaman, özetliyor: “Bölgesel Kalkınma ve Ä°nsan Kaynaklarının GeliÅŸtirilmesi BileÅŸenleri kapsamında gerçekleÅŸtirilecek fon tahsisatının planlanmasında stratejik bir çerçeve oluÅŸturulmasını saÄŸlamak amacıyla MüsteÅŸarlığımız tarafından Stratejik Çerçeve Belgesi (SÇB) hazırlandı. SÇB, 2007 yılı sonuna kadar Yüksek Planlama Kurulu tarafından onaylanarak resmi nitelik kazanacak.”

Bölgesel Kalkınma BileÅŸenin alt-bileÅŸenleri: Çevre, UlaÅŸtırma ve Bölgesel Rekabet Edebilirlik ÅŸeklinde belirlendi.

Çevre Alt BileÅŸeni Kapsamında:
a) Çevre koruma ve AB müktesebatına uyumda ilerleme kaydetmek için su ve atıksu altyapısının geliÅŸtirilmesi,
b) AB müktesebatına uyum ve çevre koruma için atık yönetimi altyapısının geliÅŸtirilmesi.

Ulaştırma Alt Bileşeni Kapsamında:
a) Gelecekteki TEN-T demiryolu ağının rehabilitasyonu ve/veya yeni inÅŸası ile TEN-T ağında düÄŸüm ve transit noktaları olacak limanların geliÅŸtirilmesi/yeni inÅŸası,
b) Karayolu ağının TEN-T ile uyumlu bir şekilde inşa edilmesi ve geliştirilmesi.
Bölgesel Rekabet Edebilirlik Alt BileÅŸeni Kapsamında: Ä°ÅŸ Ortamının Ä°yileÅŸtirilmesi ve Ä°ÅŸletmelerin kapasitelerinin Güçlendirilmesi ve GiriÅŸimciliÄŸin TeÅŸvik Edilmesi konularında projelerin desteklenmesi beklenmektedir.

KOBÄ°’lerin doÄŸrudan ya da dolaylı olarak faydalanacağı destekler Bölgesel Rekabetedilebilirlik alt bileÅŸeni kapsamında finanse edilecektir.

Kaynak : www.kobi-efor.com.tr